Blog

Artsen betrekken bij de kwaliteitsagenda van de organisatie; hoe doe je dat?

Kwaliteitsverbetering is een zaak van iedereen in het ziekenhuis. Zowel het management, de verpleegkundigen als de artsen dragen daaraan bij. Toch valt het niet mee om tot een effectieve samenwerking te komen tussen deze partijen en een gezamenlijke kwaliteitsagenda te ontwikkelen. Met name het betrekken van artsen bij verbeterinitiatieven op de afdeling is vaak een uitdaging voor het management en verpleegkundigen. De patiënt en de kwaliteit van zorg is gebaat bij een nauwe en goede samenwerking tussen artsen, verpleegkundigen en het management. Hoe verbeter je deze samenwerking?

Handvatten om betrokkenheid bij kwaliteitsbeleid te vergroten

In de praktijk zien we vaak dat de primaire focus van artsen ligt op het waarborgen van de kwaliteit van hun medisch handelen binnen het eigen vakgebied. Het idee van persoonlijke verantwoordelijkheid voor de kwaliteit is sterk verankerd in de professionele cultuur van de arts. Dit maakt dat er soms minder aandacht is voor de systemische benadering van kwaliteit en veiligheid waar ziekenhuizen en de patiënten juist zo gebaat bij zijn. Het Institute for Healthcare Improvement (IHI) heeft een model ontwikkeld dat handvatten biedt om de betrokkenheid van artsen bij het kwaliteits- en veiligheidsbeleid in zorgorganisaties te vergroten. Het model bestaat uit zes elementen. Elk element bevat een aantal onderliggende interventies. In deze blog benoemen we kort de zes hoofdelementen.

  • Ontdek het gemeenschappelijk doel

Om het gemeenschappelijk doel te vinden kan het helpen om in eerste instantie stil te staan bij de kwaliteitsdoelstellingen van de arts en/of maatschap. Hoe verhouden die zich tot de kwaliteitsdoelstellingen op organisatieniveau? Waar zitten de overeenkomsten en waar de verschillen? Welke doelstellingen kun je aan elkaar verbinden? Van hieruit lukt het vaak beter om gemeenschappelijke doelen in kaart te brengen en te realiseren.

  • Zorg voor gemeenschappelijke waarden en uitgangspunten

Historisch gezien beschouwen ziekenhuizen artsen als hun klanten. Toonaangevende ziekenhuizen hebben in de afgelopen jaren echter de relatie tussen artsen en ziekenhuizen opnieuw gedefinieerd. Artsen en ziekenhuizen beschouwen elkaar in de nieuwe relatie als partners in de levering van diensten aan de enige echte klant: de patiënt. In het borgen van die nieuwe relatie is het belangrijk om individuele- en systeemverantwoordelijkheden van elkaar te onderscheiden, zodat elke partner zijn taken en verantwoordelijkheden kent en nakomt.

  • Zet artsen gericht en selectief in

Het is belangrijk om vooraf goed na te denken over waarom, wanneer en hoe de inzet van artsen nodig is in de kwaliteitsverbetering die je voor ogen hebt. Daarnaast helpt het ook om na te denken over wie binnen de groep van medici het best geschikt is voor de beoogde rol. Heb je bijvoorbeeld iemand nodig die vanuit een hiërarchische rol dingen gedaan krijgt of is het zaak dat je de rest van het team van artsen meekrijgt door de inzet van een natuurlijke leider binnen deze groep?

  • Maak het pad vrij voor artsen om bij te dragen aan de verbetering

Sommige benaderingen voor het verbeteren van kwaliteit van zorg zijn zeer aansprekend voor artsen doordat ze aansluiten bij de manier waarop artsen gewend zijn te denken en werken. Een verkeerde benadering kan juist een averechts effect hebben op hun betrokkenheid. Aspecten die positief bijdragen aan de bereidwilligheid om mee te werken aan een verbetering zijn onder andere: maak het gemakkelijk om de juiste dingen te doen (of eerst uit te proberen); werk zoveel mogelijk met evidence-based methoden en maak daarbij gebruik van data die iets zegt over het functioneren van het systeem en niet over het individu; standaardiseer wat je kunt standaardiseren, en niet meer dan dat.

  • Wees moedig!

Het ziekenhuismanagement heeft in het verleden weleens tegenstrijdige signalen afgeven richting de medische staf met betrekking tot kwaliteit. Het management spreekt vaak duidelijke taal als het gaat over het belang van goed kwaliteitsbeleid voor het voortbestaan van de organisatie, maar als een prominent lid van de medische staf het beleid negeert en de procedures niet volgt, onderneemt het management vaak geen passende actie. Het signaal dat het ziekenhuismanagement dan afgeeft is: we zeggen dat we kwaliteit hoog in het vaandel hebben staan, we doen het alleen niet altijd.

Een essentieel onderdeel van het IHI Kader voor het betrekken van artsen bij kwaliteit en veiligheid is het ‘tonen van ruggengraat’. Iedereen die in het ziekenhuis werkt moet weten dat het ziekenhuismanagement bereid is om actie te ondernemen om de patiënten te beschermen tegen schade, en om te komen tot aanzienlijke verbeteringen in kwaliteit.

  • Maak je een stijl van betrokkenheid eigen

Artsen kijken over het algemeen niet met een bedrijfskundige blik naar een organisatie. Hun manier van denken en werken is voornamelijk gebaseerd op de waarden en principes die ze vanuit hun opleiding hebben meegekregen. Het is belangrijk om deze denkwijze goed te begrijpen wil je artsen op een succesvolle manier betrekken bij organisatiethema’s.

Het doorgronden van de waarden die artsen toepassen bij het uitoefenen van hun werk leidt tot zeven eenvoudige principes voor het bevorderen van de betrokkenheid:

  1. Betrek artsen vanaf het begin (en voorkom argwaan t.a.v. halffabricaten)
  2. Betrek de (informele) leiders en pioniers
  3. Kies je boodschap en de boodschapper zorgvuldig uit
  4. Maak de betrokkenheid van artsen zichtbaar
  5. Werk bij elk initiatief opnieuw aan het winnen van vertrouwen
  6. Communiceer open en eerlijk
  7. Investeer er tijd in (zodat de arts bereid is om er ook zijn eigen tijd in te steken)

Ook binnen het programma Productive Ward merken we dat het betrekken van artsen bij verbeteringen vaak een uitdaging is voor de verpleegkundigen en het afdelingsmanagement op de verpleegafdelingen. Dit terwijl het verbeteren van processen zoals ‘visite lopen’ en ‘ontslag en nazorg’ juist vraagt om goede multidisciplinaire samenwerking van zorgprofessionals. Binnen het programma zorgen we dan ook dat zorgprofessionals met elkaar in gesprek gaan over vraagstukken als: Wat betekent de beoogde verandering voor de verschillende disciplines? Wat is ons gemeenschappelijke doel? Wat weten we vanuit de verschillende disciplines over het onderwerp en hoe verbinden we die kennis en inzichten met elkaar? Welke samenwerkingsvorm is geschikt voor het verbeterinitiatief?

In het volgende artikel beschrijven we aan de hand van een aantal voorbeelden hoe je in de praktijk handen en voeten geeft aan de hoofdelementen van het IHI model voor het vergroten van de betrokkenheid van artsen bij het kwaliteits- en veiligheidsbeleid.

Auteurs: Eline Berghuis, Julio Klaverweide en Maaike Veenvliet