Blog

Collectief ontslag (ook in de zorg) vaak slechte oplossing

Manfred Kets de Vries, bekend klinisch psycholoog, hoofddocent aan INSEAD en hoogleraar organisatiepsychologie beschrijft in zijn recente boek Reflections on Groups and Organizations (2011) onder meer de effecten van collectief ontslag. Deze zijn over het algemeen negatief, verrassenderwijs, zowel voor de medewerkers die zijn ontslagen als de achterblijvers. Hij beschrijft een aantal belangrijke oorzaken.

Ten eerste vindt collectief ontslag vaak plaats zonder dat dit gepaard gaat met aanpassing of herontwerp van de werkprocessen. Zonder procesherontwerp leidt het vertrek van medewerkers vaak tot verhoging van de werkdruk. En hoewel de aanleiding voor het reduceren van staf vaak tot doel heeft bureaucratie te beperken, communicatie te verbeteren, betere besluitvorming te realiseren et cetera, is de praktijk vaak het tegenovergestelde. Ook kostenreducties blijven vaak uit.

Maar belangrijker, collectief ontslag leidt, na een korte opleving, vaak tot lagere productiviteit bij het achtergebleven personeel dan daarvoor. Ook het verlangen dat alles weer terugkeert bij het oude, blijkt een illusie. Afname van motivatie, soms depressiviteit en gebrek aan vertrouwen in de leiding zijn veelvuldig voorkomende fenomenen.

Collectief ontslag is dus niet de ‘quick fix’ die het heet te zijn. Het belangrijkste effect wat volgende Kets de Vries optreedt is dat het psychologisch contract tussen veel medewerkers (ook de achterblijvers) en de organisatie blijkt te zijn opgezegd door een deel van de medewerkers te ontslaan. Temeer daar werk meer is dan een manier om de kost te verdienen, maar een belangrijke rol speelt bij zingeving van hun bestaan.

Tijdige innovatie en herontwerp van processen met alle betrokkenen is vaak een veel betere oplossing. En een geleidelijke ontwikkeling van en naar een passend personeelsbestand hoort daarbij.

Andere interessante thema’s die Kets de Vries aan de orde stelt zijn de gevolgen voor het ontslagen personeel,  de manier waarop managers, die het ontslag hebben uitgevoerd, reageren en de effecten op de organisatie.

Deeltijdontslag, zoals dat tijdens de recessie is doorgevoerd, voorkomt belangrijke nadelen en behoudt het personeel voor de organisatie. Bestuurders in de zorg doen er goed aan met de bevindingen van Kets de Vries rekening te houden wanneer zij bezuinigingen gaan doorvoeren. Voordat collectief ontslag als redmiddel wordt ingezet, is het verstandig om eerst alternatieven aan te wenden.

Arjen Jeninga