Blog

Sociale wijkteams: Doelgroepen en samenstellingen

De lokale verkiezingen zijn achter de rug, de nieuwe gemeenteraden en college’s worden gevormd. Wat betekent een nieuwe samenstelling van het college voor het beleid op en de implementatie van de sociale wijkteams in diverse gemeenten? CC biedt in een artikelenreeks inzicht op het ontstaan en de huidige en toekomstige uitingsvormen van sociale wijkteams.

Verschillende wijkteams in de praktijk

In het eerste artikel uit deze reeks hebben we ingezoomd op de ontwikkelingen die hebben geleid tot het introduceren van sociale wijkteams. In dit artikel staan we stil bij de verschillende varianten van sociale wijkteams die we momenteel in Nederland tegenkomen. CC heeft de afgelopen maanden met verschillende wijkteams contact gehad en een aantal voorbeelden verzameld die we graag met u delen.

In de praktijk zien we dat elke wijk een andere samenstelling heeft en andere vraagstukken kent. Zo zal een ‘Vogelaarwijk’ andere problematiek kennen dan een wijk met veel hoogopgeleiden en werkenden. Hierdoor is ook niet elk wijkteam hetzelfde. Er is echter wel een aantal trends te beschrijven met betrekking tot samenstelling en doelgroep van de wijkteams. De belangrijkste variabele op basis waarvan onderscheid wordt gemaakt tussen de verschillende wijkteams is de doelgroep van deze wijkteams. Vervolgens worden keuzes gemaakt op het terrein van de samenstelling, de grootte van het team, de omvang van de caseload etc.

Doelgroep bepalen van sociale wijkteams

Bij het bepalen van de doelgroep voor een wijkteam spelen op het moment verschillende thema’s mee, waarbij elke thema argumenten voor en argumenten tegen heeft:

  1. Wordt er onderscheid gemaakt tussen jeugd- en gezinsvraagstukken en sociale vraagstukken met betrekking tot volwassenen of niet of is het wijkteam alleen gericht op (kwetsbare) ouderen?
  2. Wordt er een link gelegd met lijfgebonden zorg (verpleging en verzorging of zelfs behandeling) en wat is daarbij de rol van de wijkverpleegkundige?
  3. Welke mate van intensiteit van de vraagstukken wil je in het wijkteam beleggen?

Socialewijkteams_vader_en_kind

1. Jeugd- en gezin en/of vraagstukken m.b.t. volwassenen of alleen ouderen

Dit is de eerste keuze waarmee geworsteld wordt bij de vorming van de diverse wijkteams in het land. En voor beide keuzes valt iets te zeggen. Het belangrijkste argument om jeugd- en gezinsvraagstukken in een apart wijkteam te beleggen is de strengere wettelijke eisen die rondom jeugdproblematiek gesteld worden. In veel situaties waar kinderen bij betrokken zijn, mag niet zo maar iedereen hulp verlenen.

Bijvoorbeeld de gemeente Utrecht heeft hierdoor besloten om deze twee doelgroepen te scheiden en in elke wijk zowel een jeugd&gezin-team op te zetten als een sociaal wijkteam voor ouderen. Hun jeugd&gezin-teams bestaan standaard uit een specialist van Bureau Jeugdzorg, een schoolmaatschappelijk werker, een specialist met ervaring met multiprobleemgezinnen, een specialist jeugd- en gezinsbegeleider en een begeleider LVG. Dit is een volledig andere samenstelling dan in de sociale wijkteams die tevens in een aantal wijken in de gemeente Utrecht momenteel in de opstartfase zitten. Hierin zitten specialisten op het gebied van GGZ, verstandelijke beperkingen, verslavingszorg, werk en inkomen en een specialist van U Centraal welke ervaring hebben met onder meer schuldhulpverlening.

Hier tegenover staat dat gezinnen waar jeugd- en gezinsproblematiek speelt, vaak tegen een veelvoud van vraagstukken aan lopen. Hierdoor lijkt het voor de hand liggend om al deze sociale vraagstukken door een integraal wijkteam aan te laten pakken.

Een voorbeeldgemeente waar een dergelijke aanpak wordt gehanteerd is Eindhoven, waar onder de noemer WIJEindhoven eind 2014 de hele stad bediend moet worden. Hier zitten in ieder team standaard een GGZ-specialist, een specialist verstandelijk gehandicapten, iemand die deskundig is op het gebied van werk en inkomen en een specialist jeugd en gezin. Om deze basis heen wordt vervolgens per wijk gekeken wat voor mensen verder nodig zijn in het team.Socialewijkteams_doelgroep

2. Wel of geen link met lijfgebonden zorg?

Ook dit is een belangrijk thema in de keuze voor de doelgroep van het wijkteam. Er zijn op het moment nog niet zo heel veel voorbeelden van wijkteams die bewust de wijkverpleegkundige opnemen in het team. Redenen hiervoor zijn onder meer de verschillende financieringsstromen, het feit dat zorgorganisaties vaak zelf al teams in de wijk hebben en het feit dat er onduidelijkheid heerst over wat er nu precies binnen de herziene Wmo gaat vallen.

Toch zijn er gemeenten die er voor kiezen wél een wijkverpleegkundige op te nemen in het wijkteam, en met goede redenen. Een voorbeeld is de gemeente Nijmegen waar met hulp van VGZ wijkteams worden opgezet. Het belangrijkste argument om de wijkverpleegkundige op te nemen in het team is omdat er bij een deel van de problematiek ook fysieke klachten een rol kunnen spelen en er bewijzen zijn dat er een wisselwerking is tussen fysieke en ‘sociale’ klachten. Hierdoor heeft Nijmegen er bewust voor gekozen om een wijkverpleegkundige op te nemen in elk wijkteam. Niet om daadwerkelijk de lijfgebonden zorg te gaan leveren welke traditioneel door thuiszorgorganisaties wordt geleverd, maar juist om de link te kunnen leggen mét deze thuiszorgorganisaties en waar mogelijk fysieke klachten terug te dringen door sociale klachten aan te pakken en andersom. In Nijmegen bestaat het wijkteam dan ook standaard uit: maatschappelijk werker, Wmo consulent, wijkverpleegkundige en opbouwwerker. Ook in Nijmegen wordt dit team wisselend per wijk aangevuld met jongerenwerkers, ouderenadviseurs, sociaal-psychiatrisch verpleegkundige, intercultureel werkers en anderen specialisten.

Specialisatie in sociale wijkteams

3. Mate van specialisatie

Een derde belangrijke keuze welke leidt tot een verschillende doelgroep voor het wijkteam is de mate van specialisatie. In bovenstaande voorbeelden, Utrecht, Eindhoven en Nijmegen, zijn de wijkteams er voor alle burgers van de desbetreffende wijk. In Amsterdam is onder de noemer Samen DOEN een andere aanpak gekozen. Hier is gekozen om bewust met verschillende soorten teams per wijk te werken. Enerzijds zijn er wijkteams op elk van de drie domeinen: Werk & Inkomen, Jeugd en Zorg&Welzijn. Daarnaast staat hierboven in elke wijk een Samen DOEN-team. Deze teams zijn specifiek bedoelt voor die situaties waar sprake is van multiproblematiek waarbij tevens geen uitzicht is op een verbetering door een lage zelfredzaamheid van de cliënt. Een argument tegen een dergelijke structuur is dat dit de organisatiestructuren en samenwerkingsverbanden binnen een wijk erg complex kan maken.

Kortom: drie keuzes voor het team

Samengevat zijn er dus een drietal keuzes op basis waarvan de doelgroep, de functie en de samenstelling van een team worden gebaseerd. Het is belangrijk om eerst deze keuzes te maken voordat met de verdere invulling (zoals toegang, bekostiging, mandaat, zeggenschap en samenwerkingsconstructie) van het sociale wijkteam wordt gestart.