Blog

Sociale Wijkteams: Waarom?

Sociale Wijkteams: een nieuwe reeks artikelen

De invoering van sociale wijkteams is een bekende ontwikkeling voor veel gemeenten en zorginstellingen. Ook CC zorgadviseurs volgt deze ontwikkelingen met interesse en doet onderzoek naar de verschillende verschijningen van deze organisatie- en samenwerkingsvorm. Onder de noemer ‘Sociale Wijkteams’ willen wij in een reeks artikelen onze kennis en ervaringen op dit thema met u delen.

Een veranderende omgeving

De sociale wereld om ons heen is aan het veranderen. Verantwoordelijkheden verschuiven, zowel binnen het politieke speelveld als binnen het sociale domein. Zaken die eerst centraal werden geregeld worden op korte termijn decentraal per gemeente georganiseerd. Taken die eerst door professionals uitgevoerd en vanuit overheidsgeld gefinancierd werden, worden steeds meer taken die burgers zelf kunnen én moeten gaan uitvoeren. Met andere woorden: er ontstaat een nieuw paradigma. ‘Zorgen voor…’ wordt ‘zorgen dat…’, ‘Ja, maar…’ wordt ‘Nee, tenzij…’. Het huidige paradigma waarop het sociale aspect van de samenleving is gebouwd gaat de komende jaren grondig op de schop. Wat gaat er eigenlijk gebeuren?
Sociale Wijkteams Waarom? - CC zorgadviseurs

Drie decentralisaties in de zorg

Op dit moment worden er drie decentralisaties gelijktijdig wettelijk doorgevoerd. In de Participatiewet worden de vroegere Wet werk en bijstand, Wet sociale werkvoorzieningen en delen van de Wajong samengevoegd. Doel van deze wet is om mensen zoveel mogelijk te laten participeren in de werkende samenleving. Er wordt niet gekeken naar wat je niet kunt, maar naar wat je wel kunt. Niet zorgen voor bijstand en andere vormen van uitkering, maar zorgen dat mensen zelf actief blijven en hun eigen inkomen (deels) blijven verzorgen. Meedoen is de boodschap.

Om deze nieuwe werkwijze door te voeren, krijgen gemeenten meer verantwoordelijkheden. Zo mogen gemeenten zelf bepalen welke ondersteuning burgers nodig hebben en hoe dit wordt ingericht. De rol voor het UWV, een landelijk orgaan, wordt hierbij kleiner. De tweede wet die nu ingevoerd wordt, is de nieuwe Jeugdwet. Met invoering van deze wet ligt de verantwoordelijkheid voor alle zorg voor jongeren tot 18 jaar bij de gemeenten. Doel van deze wet is te komen tot één loket voor jongeren met uiteenlopende vraagstukken. Minder schotten moet leiden tot betere zorg en lagere kosten. De derde grote decentralisatie is gaande in de langdurige zorg. De gemeenten worden, met invoering van deze wet, per 2015 verantwoordelijk voor een groot deel van de zorg die nu nog landelijk in de AWBZ verankerd is, via het CIZ wordt toegekend en regionaal via zorgkantoren gedistribueerd wordt. De gemeenten worden hiermee verantwoordelijk voor de functiebegeleiding, voor zowel somatische zorg, geestelijke gezondheidszorg als gehandicaptenzorg. De zwaardere vormen van zorg blijven wel landelijk gecoördineerd in de Wet Langdurig Intensieve zorg/AWBZ.

Drie verschillende decentralisaties, drie verschillende antwoorden?

Dat is een belangrijke vraag die momenteel bij veel beleidsmakers speelt. Het grote idee achter de decentralisaties is duidelijk, een hogere kwaliteit van leven, tegen lagere kosten, door dicht bij de burger te organiseren. Maar hoe doe je dat?

En wat betekent dit voor u als instelling of als zorgverlener? Raakt u nu een deel van uw cliënten kwijt aan gemeenten en aan informele zorg? En wat betekent het dat er nu ineens een andere gesprekspartner is bij financieringsgesprekken? Of dat er meerdere gesprekspartners zijn als er in meerdere gemeenten zorg wordt geboden? Niet alleen gemeenten en aanbieders hebben meer vragen dan antwoorden. Ook burgers, zeker burgers die nu nog binnen één van de oude regelingen vallen, zitten met vragen: bij wie moet ik straks zijn als ik ondersteuning nodig heb, in wat voor vorm dan ook?

Het sociale wijkteam als antwoord

Een van de antwoorden op deze vragen is de ontwikkeling naar sociale wijkteams die bij een aantal gemeenten zichtbaar is op dit moment. Een interessante ontwikkeling, waarbij de drie decentralisaties deels samen gevangen worden in één integraal antwoord. Binnen het sociale wijkteam werken specialisten, vanuit verschillende moederinstellingen, samen in de wijk om daar de vraagstukken in het sociale domein aan te pakken. Dit alles onder twee basisregels:

  • Een huis, een aanpak, een hulpverlener
  • Generalist in huis, specialist in het team

Deze twee basisregels zorgen samen voor het integrale karakter van de wijkteams. Een ieder teamlid zal zich in de loop der tijd dus verbreden op kennisniveau. Niet alleen meer de specialistische kennis die vanuit de moederinstelling wordt meegebracht, maar ook kennis van de andere specialisten in het team. Deze verschillende specialisten komen van instellingen in welzijn, gemeentelijke diensten, ouderenzorg, jeugdzorg, GGZ en verslavingszorg.

Het doel van de samenwerking

Het doel van deze samenwerking is om de klant, de burger, een zo goed mogelijke zorgverlening dicht bij huis te kunnen bieden én de burger daardoor langer thuis te kunnen laten wonen. Doordat de sociale wijkteams daadwerkelijk vanuit de wijk opereren, zullen zij eerder zien dat er bij een gezin iets speelt, en kunnen dan preventief handelen. En dat scheelt, zowel in kwaliteit van leven voor de burger, als in de portemonnee van ons allemaal. En dat was het idee van Den Haag in eerste instantie natuurlijk.

Is het dan zo simpel? Een kwestie van een paar professionals in een nieuw team zetten? Dat dit helaas niet zo is, is evident. In deze reeks zullen we op deze en andere vragen antwoord geven. De volgende artikelen zullen zich bijvoorbeeld richten de keuzes rondom de doelgroep en de daarbij passende samenstelling van het sociale wijkteam (met behulp van enkele voorbeelden), de governance en sociale wijkteams van de toekomst.