ManagementStrategieSysteem

Waarom hebben zorgorganisaties geen eigenaar?

By 15 december 2014 No Comments

Sinds de jaren ’70 hebben zorgaanbieders hun verbinding met hun oorspronkelijke achterban verloren. Een veelheid van redenen is daar de oorzaak van. Datzelfde is ook in de Verenigde Staten gebeurd. Op het 26e congres van het Instituut of Healthcare Improvement staat de zorg voor de gemeenschap (community) inmiddels weer volop in de schijnwerpers. Arjen Jeninga was bij dit congres in Orlando aanwezig. Verschillende voorbeelden zijn gepresenteerd, waarvan er één veel indruk op hem heeft gemaakt.

De Custom-owners van Alaska

Na een rampzalige periode in de zorg voor hun gezondheid heeft een groep van 55.000 inwoners van Alaska het eigenaarschap geclaimd en gekregen van hun eigen gezondheidszorginstellingen. Zij bepalen met elkaar wat bij hen past en wat niet. In elke presentatie worden ze dan ook customer-owner genoemd. Het nemen van verantwoordelijkheid voor zichzelf en voor elkaar heeft tot veel verbeteringen geleid. Zowel in de zorg voor de gehele populatie (population health), als in hun ervaring en de zorg zelf (patient experience and outcomes), als in de kosten van de zorg. Eigenaarschap en verantwoordelijkheid gaan in dit geval hand in hand.

Verbondenheid met de gemeenschap en eigenaarschap

Ook in Engeland experimenteert de NHS met andere vormen van verbondenheid met de gemeenschap. Trusts (groepen van zorginstellingen) kunnen ervoor kiezen om verantwoording af te leggen aan de gemeenschap, in plaats van aan de overkoepelende NHS. En hoewel beperkt, heeft de gemeenschap waarvoor de trust werkt de mogelijkheid om het niet uitvoerende deel van het bestuur (vergelijkbaar met de Nederlandse Raad van Toezicht) naar huis te sturen. Het universiteitsziekenhuis van Zuid Manchester kent een vereniging van ruim 6.000 leden uit de regio, die via vertegenwoordiging (een counsel) overleggen met het bestuur over het beleid in de regio.

In Nederland spreken we over andere vormen van eigenaarschap. Artsen als eigenaar van een stukje ziekenhuis, investeerders als eigenaar van een geheel ziekenhuis, maar tegelijkertijd weerhouden we zorgverzekeraars ervan om eigenaar te zijn van zorgaanbieders. Een beperking die de gemeenten bij de uitvoering van de Wmo overigens niet kennen.

Verder van Triple Aim dan eerst?

De RVZ constateerde recent dat de zorgverzekeraars hun werk niet goed doen. Een goede beoordeling daarvan op dit moment lijkt complex, aangezien het speelveld van de zorg recent opnieuw gedefinieerd is en het afwachten wordt hoe het er uiteindelijk uit komt te zien. Ik vermoed echter dat we in Nederland nog niet echt dichterbij het realiseren van de Triple Aim doelstelling (betere patiëntervaring en uitkomsten, toename gezondheid populatie, afname kosten) zijn gekomen. Deze komen alleen in zicht wanneer burgers, gemeenten, zorginstellingen en zorgverzekeraars daadwerkelijk gaan samenwerken. En dat lijkt nu (de goede voorbeelden daargelaten) verder verwijderd zijn dan ooit.

Waarom geen eigenaar?

Waarom hebben zorgorganisaties in Nederland eigenlijk geen eigenaar? Het gezamenlijke vermogen is enorm (van enkele miljoenen tot tientallen miljoenen voor een beetje zorgorganisatie) en is bedoeld voor de zorg, maar wordt in deze onzekere tijden opgepot in plaats van uitgegeven aan mensen die zorg nodig hebben. Wordt het niet tijd dat we het in kader van de lokale verankering van de zorg, de zorgorganisaties gaan verbinden met de omgeving waar ze voor werken? En de invloed van burgers op zorg – en daarmee hun verantwoordelijkheid ervoor – vergroten. Dit past misschien niet bij alle zorgorganisaties en heeft misschien consequenties voor de grote zorgbedrijven die bovenregionaal georganiseerd zijn, maar waarom niet? En wie weet kan dat gecombineerd worden met scholen en andere instellingen die van invloed zijn op de gezondheid van burgers.

Kortom

Want ook bij de opening van dit IHI congres werd eens te meer duidelijk dat gezondheidszorg alleen niet de Triple Aim doelstelling kan realiseren. Daar zijn ook anderen voor nodig, in de eerste plaats de burgers die verantwoordelijkheid nemen voor hun gezondheid en waarbij wordt uitgegaan van hun mogelijkheden. Wie weet kunnen we dan ook zelf de moeilijke ethische kwesties oplossen, bijvoorbeeld over wat prioriteit heeft in de zorg. De politiek maakt daar soms onbegrijpelijke keuzes in.

“Mijn ouders waren vroeger verzekerd bij Draagt Elkanders Lasten (DEL), een zorgverzekeraar waarvan de naam alles zegt. Zijn we anno 2014 op zoek naar een DEL 2.0? In Alaska hebben ze hem al.”