Arjen Jeninga
Toezichthouden met vertrouwen als basis
De Raad van Toezicht in meervoudige rollen
De Raad van Toezicht is werkgever van de Raad van Bestuur, houdt toezicht, adviseert en keurt belangrijke besluiten goed. Dat zijn drie rollen tegelijk, en ze verhouden zich niet altijd eenvoudig tot elkaar.
De eigen verantwoordelijkheid van de Raad van Toezicht begint bij het nadenken over hoe die rollen samengaan, welke kwetsbaarheden ze meebrengen voor de relatie met het bestuur, en welke informatie nodig is om ze goed in te vullen.
Toezichthouden in een turbulente tijd
In een turbulente tijd is het niet eenvoudig om de juiste keuzes te helpen maken en het toezicht daarop in te richten. Naast de formele bevoegdheden hechten wij veel waarde aan een gezamenlijke toekomstverkenning, gericht op de transformatie van de organisatie. Een deel van die ontwikkelingen beschreven we in ons boek Toezichthouden in de 21e eeuw (SWP, 2023).
Bij zo’n toekomstverkenningstellen we vragen als:
- Voldoen we aan wet- en regelgeving en hoe hebben we het toezicht ingericht?
- Waar houden we toezicht op en wat is de toegevoegde waarde van onze raad?
- Welke invloed hebben overtuigingen, drijfveren en waarden op de inbreng van de leden?
- Hoe verloopt de interactie met het bestuur en de in- en externe stakeholders?
- Wat blijft er ongezegd, en waarom?
"Om koers te houden in complexiteit is vertrouwen nodig: binnen de Raad van Toezicht zelf en tussen de raad en de Raad van Bestuur."
De transformatieve dialoog
Gelet op het hoge tempo van verandering kiezen we voor een dialoog gericht op transformatie. De transformatieve dialoog faciliteert de gezamenlijke constructie van nieuwe werkelijkheden. Deelnemers ontwikkelen samen nieuwe visies en verschuiven daarmee van een positie gericht op het eigen gelijk naar een coöperatieve houding. Naarmate erx een gemeenschappelijk doel ontstaat, leggen ze de basis voor een gedeeld begrip van “wij”.
Wat die dialoog effectief maakt, is het persoonlijke verhaal. Als iemand zijn eigen ervaring deelt, roept dat acceptatie op in plaats van weerstand. Confronteer je iemand met een abstract principe, dan nodigt dat eerder uit tot tegenargumenten. Persoonlijke verhalen creëren ruimte voor echte overeenstemming.
Hoe we ondersteunen
We ondersteunen de Raad van Toezicht op twee manieren:
Verplichte zelfevaluatie
De RvC of RvT dient jaarlijks een zelfevaluatie te ondergaan. We bespreken het collectieve functioneren, het samenspel met de bestuurder, de individuele inbreng en de rolinvulling van de voorzitter. We werken daarbij met de criteria van de NVZT.
Werken met de transformatieve dialoog
De transformatieve dialoog draagt bij aan beter begrip over en weer, zonder oordelen, om vervolgens gezamenlijk keuzes te kunnen maken. Ook inzetbaar in periodes van grote onzekerheid of fundamentele verandering.
De aanpak in drie stappen
Elke bijeenkomst begint met drie vragen voordat een inhoudelijk onderwerp wordt besproken:
- Persoonlijke betrokkenheid
Hoe ben je bij dit onderwerp betrokken? Wat is je persoonlijke relatie of geschiedenis ermee? - Overtuigingen en perspectief
Wat zijn je specifieke overtuigingen over dit onderwerp? Wat is voor jou de kern van de zaak? - Twijfels en dilemma’s
Ervaar je onzekerheid, waardenconflicten of gemengde gevoelens over dit onderwerp die je wilt delen?
Na de drie vragen is er ruimte om aan elkaar te vragen. De aanpak wordt gefaciliteerd via ons online leer- en ontwikkelplatform Team Up.
Van gedachten wisselen over toezichthouden?
Toezichthouden is een ingewikkeld spel geworden, zeker in een tijd van snelle verandering. Wij denken graag mee over hoe een Raad van Toezicht zijn verschillende rollen goed in balans houdt en welke werkvormen daarbij passen. Als je hierover wilt sparren, gaan we graag het gesprek aan.
